Mata Duree Haasaa: Yeroo Hunda Waan Jettu Akkamitti Argatta

Kan barreesse · Haaromfame 2026-09-23 · 6 daqiiqaa dubbisaa

Gaaffii banaa

Gaaffiin banaan gaaffii "eeyyee" ykn "lakki" qofaan deebi'uu hin dandeenyedha. "Imaluu ni jaallattaa?" jechuu mannaa, "Bakkeewwan ati deemte keessaa kan hunda caalu kami, maaliifis?" jedhii gaafadhu. Inni jalqabaa dafee dhuma, inni lammaffaan garuu seenaa gaafata. Gaaffiin banaan akka namni baay'ee ibsu carraa kenna, deebiin isaas mata duree haaraa siif kenna.

Gaaffiiwwan banaa gaariin yeroo baay'ee "maal", "akkamitti", ykn "waa'ee... natti himi" jedhanii jalqabu. Fakkeenyaaf: "Guyyaa hunda caalu bara kana dabarsite natti himi." Ykn: "Yoo boru hojii hin qabaatin, maal gochuu barbaadda?" Gaaffiiwwan akkasii akka namni yaadu fi waan gammachiisaa yaadatu gargaaru. Garuu gaaffii baay'ee walitti aansitee hin gaafatin; tokko qofa gaafadhuu deebii isaa sirriitti dhaggeeffadhu.

• eeyyee ykn lakki miti
• seenaa gaafatu
• waa'ee... natti himi
• yeroo tokkotti gaaffii tokko

Waan inni jaallatu fayyadami

Karaan salphaan mata duree argachuu waan namichi jaallatu yaadachuudha. Yoo kubbaa miilaa akka jaallatu sitti hime, waa'ee garee isaa ykn taphoota torban kanaa gaafadhu. Yoo nyaata qopheessuu jaallate, waan dhiyeenya qopheesse gaafadhu. Namoonni waa'ee waan jaallatanii haasa'uu jaallatu, akka ati dhaggeeffattus itti dhagahama. Waan barbaachisaa sitti hime sammuu keessatti qabachuus dandeessa.

Yoo waa'ee waan inni jaallatuu baay'ee hin beekne, piroofaayilii isaa, suuraawwan isaa, ykn waan dur sitti hime ilaali. Wanti xiqqaan tokko jalqaba haasaa dheeraa ta'uu danda'a. Fakkeenyaaf, yoo suuraa gabaa Mərkaatoo keessatti qabaate, achitti maal bituu akka jaallatu gaafachuu dandeessa. Wanti ijoon fedhii dhugaa agarsiisuudha malee callisa guutuuf qofa gaafachuu miti.

• waan jaallatu yaadadhu
• akka dhaggeeffattu itti dhagahama
• waan xiqqaa tokko
• fedhii dhugaa

Waa'ee ofii kee qoodi

Haasaan gaariin gaaffii qofa miti. Yoo osoo homaa hin qoodin gaafachuu qofa goote, namichi akka poolisiin qoratamaa jiru itti dhagahamuu danda'a. Seenaa xixiqqaa guyyaa keetii qoodi: waan nama kolfisiisu hojii irratti ta'e, nyaata nyaatte, ykn sirba dhaggeeffachaa jirtu. Seenaawwan xixiqqaan akkasii akka inni seenaa isaatiin deebisuuf carraa kennu, akka inni sirriitti si beekus gargaaru.

Yeroo qooddu, gaaffiidhaan ykn waan inni qabatuun xumuruuf yaali. Fakkeenyaaf: "Har'a baasii si'a lama na darbe, guyyaan koo guutuun dinqisiisaa ture. Kan kee akkam ture?" Kun haasaa uumamaan itti fufsiisa. Garuu yeroo hunda waa'ee ofii kee qofa akka hin haasofne of eeggadhu. Haasaan gaariin akka wal jijjiiruuti: ati xiqqoo qoodda, innis xiqqoo qooda.

• gaaffii qofa miti
• seenaa xixiqqaa
• gaaffiidhaan xumuri
• wal jijjiiruu

Mata duree nama gammachiisu yaalamu

Yeroo tokko tokko mata duree haaraa jireenya guyyaa guyyaa irraa hin dhufne barbaadda. Gaaffiiwwan "yoo" jedhan baay'ee gaarii dha: "Yoo waggaa tokkoof biyya biraa keessa jiraachuu dandeessee, kam filatta?" Ykn: "Yoo dandeettii dinqisiisaa tokko qabaatte, kam filatta?" Gaaffiiwwan akkasii nama gammachiisu, dhiibbaa hin qaban, akkaataa namichi itti yaadus agarsiisu.

Mata dureewwan gaarii biroo yaadannoo ijoollummaa, nyaata inni jaallatu, abjuu egeree, ykn waan barachuu barbaadudha. "Nyaanni haati kee hunda caalaa qopheessitu maali?" gaaffii ho'aa seenaa maatii fidudha. Mata duree sagalee haasaa keessanii waliin wal simatu filadhu, hanga sirriitti wal beektanittis mata duree baay'ee ulfaatoo irraa fagaadhu.

• gaaffii yoo
• yaadannoo ijoollummaa
• abjuu egeree
• sagalee haasaa

Waan irraa fagaachuu qabdu

Guyyaa guyyaan gaaffii walfakkaataa kan akka "Akkam jirta?" fi "Maal hojjechaa jirta?" gaafachuu irraa of qusadhu. Gadhee miti, garuu yeroo baay'ee irra deddeebi'aman nama dadhabsiisu, mata duree haaraas hin fidan. Jalqaba irratti mata duree baay'ee ulfaatoo kan akka siyaasaa, maallaqaa, ykn jaalallee duraa irraas fagaadhu. Mata dureewwan kun booda barbaachisoo ta'uu danda'u, jalqaba irratti garuu haasaa ulfeessuu danda'u.

Sodaa irraa kan ka'e callisa mata duree kamiinuu guutuu irraa of qusadhu. Yeroo tokko tokko haasaan ni boqota, kunis waan baratamedha. Yeroo hunda deebii qabaachuun si hin barbaachisu. Yeroo dheeraaf waa'ee ofii keetii haasa'uu ykn seenaa hunda gara kee jijjiiruus irraa of qusadhu. Yeroo inni seenaa qooddu, dursa dhaggeeffadhuu dabalataan gaafadhu.

• gaaffii irra deddeebi'amu
• mata duree ulfaataa
• callisni baratamaa dha
• seenaa hin jijjiirin

Auraliyx akkamitti si gargaaruu danda'a

Yoo waan isa waliin haasoftu hin beekne, meeshaan Auraliyx si gargaaruu danda'a. Waan irratti haasoftanii fi waan namichi jaallatu gabaabinaan ibsi, innis gorsa gaaffii banaa fi mata duree haaraa siif kenna. Sagalee filachuu dandeessa, kan akka qoosaa ykn ho'aa, akkasumas hanga kan si fakkaatu argattutti gorsa biroo gaafachuu dandeessa. Hayyama kee malee homtuu hin ergamu.

Gorsawwan jalqaba qofa. Ni dubbista, jecha keetiin jijjiirta, kan ergitus atidha. Meeshaan mata duree akka argattu si gargaaruu danda'a, garuu fedhiin kee dhugaan, qoosaan kee, fi akkaataan ati itti dhaggeeffattu haasaa lubbuu kan kennanidha. Gorsawwan jalqabuuf fayyadami, achiis haasaan isin gidduutti uumamaan akka yaa'u dhiisi.

• gaaffii banaa
• mata duree haaraa
• sagalee filadhu
• fedhii kee dhugaa