Haasaan Qabbanaa'e: Akkamitti Uumamaan Haaromsita

Kan barreesse · Haaromfame 2026-09-23 · 6 daqiiqaa dubbisaa

Mallattoolee haasaa qabbanaa'e

Mallattoon jalqabaa yeroo baay'ee deebii gabaabaadha. Namni kanaan dura hima baay'ee barreessaa ture amma jecha tokkoon deebisa, kan akka "eeyyee", "tole", ykn "haha". Mallattoon biroo yeroo dheeraa ergaawwan gidduu jirudha: kanaan dura daqiiqaa muraasaan deebisaa ture, amma sa'aatii fudhata. Akka inni gaaffii hin gaafanne, mata duree kan jalqabdu ati qofa akka taates hubachuu dandeessa.

Garuu mallattoolee hin jirre akka hin arginetti of eeggadhu. Namni hundi guyyoota mataa isaa qaba. Guyyaa tokko gammachuudhaan barreessuu danda'a, guyyaa biraa immoo waan dadhabeef ykn yaaddoo mataa isaa qabuuf gabaabsee barreessuu danda'a. Amala torbanoota muraasaa ilaali, guyyaa tokko qofa miti. Yoo deebiin torban lama ykn sadii gabaabataa ture, haasaan dhugumaan haaromsuu barbaada.

• deebii gabaabaa
• yeroo dheeraa ergaawwan gidduu
• gaaffii hin gaafatu
• torbanoota muraasa ilaali

Maaliif haasaan qabbanaa'a

Haasaawwan baay'een kan qabbanaa'an fedhiin waan dhumeef osoo hin taane, mata dureen waan dhumeefi. Yeroo guyyaa guyyaan walii barreessitan, dhuma irratti gaaffii walfakkaataa wal gaafachuu jalqabdu: "Akkam jirta?", "Guyyaan kee akkam ture?" Gaaffiiwwan kun gaarii dha, garuu yeroo baay'ee irra deddeebi'aman nama dadhabsiisu. Sababni biroo jireenya hojiin itti baay'ate dha: hojii, barnoota, maatii fi yaaddoo biroo.

Yeroo tokko tokko haasaan kan qabbanaa'u isin keessaa tokko fedhiin isaa waan hir'ateefi. Kun ni ta'a, dogoggora eenyuus miti. Garuu osoo akkas hin yaadin dura, haasaa keessatti humna haaraa fiduuf yaali. Yoo fedhiidhaan deebise, rakkoon isaa dhabamuu mata duree qofa ture. Yoo yeroo baay'ee yaaltee ammallee gabaabsee deebise, tarii iddoo barbaada ykn fedhiin isaa jijjiirameera.

• mata dureen dhume
• gaaffii walfakkaataa
• jireenya hojiin itti baay'ate
• fedhiin jijjiirame

Karaalee haasaa haaromsuu

Karaan hunda caalu mata duree haaraa gaaffiiwwan guyyaa guyyaa waliin walitti dhufeenya hin qabne fiduudha. Fakkeenyaaf, gaaffii nama gammachiisu gaafachuu dandeessa: "Jireenya kee guutuu nyaata tokko qofa nyaachuu yoo dandeessee, maal filatta?" Gaaffiiwwan akkasii akka namni yaadu fi kolfu godhu, yeroo baay'ees haasaa dheeraa fidu. Waan har'a si mudate qooduus dandeessa.

Karaan biroo waan dur isin kolfisiise yaadachiisuudha. "Har'a saree uffata uffatte argeen seenaa kee sana yaadadhe!" Kun miira gaarii guyyoota jalqabaa haasaa keessanii deebisa. Yoo haasaan bilbilaa dhuma irra ga'e, wal arguu yaadi: "Buna waliin dhuguu qabna jedheen yaada. Sanbata duraa ni qabattaa?" Yeroo tokko tokko fuulaan wal arguun waan hunda haaromsa.

• mata duree haaraa
• gaaffii nama gammachiisu
• waan isin kolfisiise yaadachiisi
• fuulaan wal arguu

Fakkeenya ergaa haaromsaa

Ergaawwan gaarii haasaa haaromsan gabaabaa, nama gammachiisan fi deebisuuf salphaa dha. Fakkeenyaaf: "Gorsa kee nan barbaada: halkan har'aa fiilmii kam ilaaluu qaba?" Kun waan inni jaallatu akka qooduuf carraa kenna. Ykn: "Yeroo jalqabaaf gargaarsa haadha koo malee marqaa hojjedhe. Baay'ee hin milkoofne, haha." Seenaan xiqqaan akkasii namni seenaa isaatiin deebisuu akka barbaadu godha.

Waan lamaan keessan jaallattan fayyadamuus dandeessa. Yoo lamaan keessan muuziqaa jaallattan, sirba haaraa ergi: "Kana dhaggeeffadhu, ni jaallatta jedheen yaada." Yoo kubbaa miilaa jaallattan, waa'ee taphoota torban kanaa gaafadhu. Yoo kaayyoo tokko sitti himee ture, kan akka nyaata qopheessuu barachuu ykn fiiguu, akkamitti akka deemaa jiru gaafadhu. Ergaawwan kun akka isa yaadattu agarsiisu.

• gabaabaa fi nama gammachiisu
• waan inni qabatu
• waan lamaan keessan jaallattan
• ni yaadatta

Waan irraa fagaachuu qabdu

Waa'ee qabbanaa'uu haasaa komachuu irraa of qusadhu, kan akka "Akka duraa naaf hin barreessitu" ykn "Akka jijjiiramte nan arga." Yoo akkas sitti dhagahame illee, jechoonni akkasii akka namni yakkamaa ta'e itti dhagahamu godhu, haasaanis nama gammachiisuu mannaa ulfaataa ta'a. Guyyaa guyyaan gaaffii walfakkaataa gaafachuus irraa of qusadhu. Yoo waa'ee guyyaa isaa beekuu barbaadde, karaa haaraan gaafadhu: "Har'a waan si mudate keessaa kan hunda caalu maali?"

Humna bade deebisuuf ergaa baay'ee dheeraa barreessuu irraa of qusadhu. Yoo inni jecha sadii barreessee ati keeyyata sadii barreessite, garaagarummaan sun akka dhiibbaan itti godhame itti dhagahamsiisuu danda'a. Dheerina ergaa keetii kan isaa waliin wal simsiisuuf yaali. Akka inni si yaadatu ilaaluuf tasa barreessuu dhaabuus irraa of qusadhu. Taphni akkasii jaalala osoo hin taane burjaaja'iinsa fida.

• hin komatin
• gaaffii haaraa
• dheerina wal simsiisi
• tapha irraa fagaadhu

Auraliyx akkamitti si gargaaruu danda'a

Yoo haasaan qabbanaa'ee akkamitti akka haaromsitu hin beekne, meeshaan Auraliyx si gargaaruu danda'a. Haala haasaa keessanii, waan lamaan keessan jaallattan, ykn mata duree dur irratti haasoftan gabaabinaan ibsi, innis gorsa ergaa haaraa fi nama gammachiisu siif kenna. Sagalee filachuu dandeessa, kan akka qoosaa ykn ho'aa, akkasumas hanga kan si fakkaatu argattutti gorsa biroo gaafachuu dandeessa.

Gorsawwan jalqaba qofa. Ni dubbista, jecha keetiin jijjiirta, kan ergitus atidha. Meeshaan mata duree haaraa akka argattu si gargaaruu danda'a, garuu ho'i haasaa nama dhugaa lama irraa dhufa. Qoosaan kee, fedhiin kee, fi akkaataan ati itti dhaggeeffattu haasaa lubbuu kan kennanidha. Gorsawwan jalqabuuf fayyadami, achiis haasaan uumamaan akka itti fufu dhiisi.

• mata duree haaraa
• sagalee filadhu
• jalqaba qofa
• jecha kee dhuunfaa